Eşyanın Ruhu

Oldum olası garajları, depoları, ambarları ve benzeri eski eşya istiflenen yerleri severim. İzbe, yarı karanlık ve hafif serince o mekânları dolanmak bile insanın ruhunu okşar. O dağınık ve karmakarışık görüntüler bana nice yaşanmışlıkları çağrıştırır çünkü… 

Aslında bu eski eşyaların sergilediği kendi içinde ve kendine özgü farklı bir estetikten de bahsedilebilir. Elbette bazıları, yer yer bu tozlu keşmekeşliği sevmez, hatta nefret edenler çıkar. Fakat eşyanın ruhu denilebilecek şey de tam böylesi ortamlarda peyda olur işte. Gıpgıcır ve tıkır tıkır işleyen makinelerin ve eşyanın nasıl bir ruhu olabilir ki zaten…

Lâkin buralardaki her bir eşya parçası, her bir ayrıntı insan ruhunda dokunabilecek bir nokta bulur sanki. Alır götürür insanı… 

Bazen bir tür düzensizlik ve gelişigüzellikten dahi bambaşka duygulara ve düşüncelere yelken açmak mümkün neticede… “Eşyanın Ruhu” da böyle ortam ve zamanlarda canlanıyor demek ki…

Bir Anadolu Hikâyesi: Barak

Başta böyle bir niyetim yoktu ama yol beni buraya çıkardı biraz. İlk kitabım (Seydimen), daha çok bir anı kitabıydı, içerisinde farklı öğeler ve göndermeler de vardı elbette. Bu kitapta özellikle 1980 - 2000 arasını işlemiştim. İkincisinde (Garıp) öncesine de girmem gerektiğini anladım. Böylece daha çok 1950 -1980 arasındaki köyden kente göçü ve bunun birtakım içeriden ve önemli sonuçlarını irdeledim orada. Üçüncüsünde (Feriz Bey), bu uzun hikâyenin başlangıcını vermem gerekiyordu; 1640 -1950 arasındaki büyük göçü, iskânı ve akabinde toprağa tutunma çabalarını kitap boyunca anlatmaya çalıştım. Dördüncüsünde ise (Arada Kalmış Yaşamlar) artık bütün bu arayışların, mücadelelerin, zorlukların, tutunabilmelerin ve yer yer arada kalmışlıkların gün yüzüne çıkması gerekiyordu. Elimden geldiğince bütün bunları anlatmaya çalıştım. 

Bütün bu kitaplardaki asıl bağlam ve öyküler ise özünde “Anadolu Taşrası”nın o büyük hikâyesidir. Evet, birtakım ikilemler ve arada kalmışlıklar ortasında göç, iskân ve en sahicisinden hayata tutunma deneyimi, macerası ve çabası...

Şillov

Bir çeşit yabani soğan, görüntüsü de biraz benziyor soğana… Kuru soğanla kavurması çok tutuluyor…

Tiryaki Murtaza Bey

Barak'taki Tiryakilerin sanırım bilinen en eski atası Feriz Bey'in yol arkadaşı Tiryaki Murtaza Bey'dir. Ona ilişkin sözlü nakle dayalı kapsamlı bir makale var. Kaleme alan Naci Kum, 1940'lı yıllarda yöremize Karkamış Kazıları için gelmiş. Yaptığı görüşmelerde eline eski bir defter geçmiş ve onu büyük oranda deşifre edip muhtelif kaynak kişilerle konuşmuş. Sözlü aktarımlara dayalı derleme bir yazı düzenlemiş. Makale 1963 yılında Türk Etnografya Dergisi'nde yayımlanmış. Gördüğüm en kapsamlı makalelerden, Barak'a dair çok şeye değinmiş. Özellikle Barak türkü ve şiirlerine dair çok iyi bir arşiv meydana çıkarmış. Aşağıda, makalede yer alan ve Tiryakilerin atalarına ilişkin bazı ifadeler çıkarılmıştır.

Ayrıca daha önce bazı Osmanlı arşiv belgelerinde kaydına rastladığımız Tiryaki Kasım Ağa'ya ilişkin kısım...

Roma ve Rumkale

Anadolu’da kimi Rum deyince Yunan’ı anlıyor hemen. Tamamen ilgisiz demek de zor belki ama Rum, Roma İmparatorluğu’ndan tevarüs ediyor aslında. Rum’dan Roma’yı, belki daha spesifik olarak Doğu Roma’yı anlamak lazım. Esasında antik çağda Yunanlar Helen kültürünü ifade ederken Romalılar Latin kültürüne tekabül ediyor. Misal kullandığımız alfabe Rumi bir esin özünde.

İşte bizim şu anki muhit, Fırat Nehri’nin batı tarafı, Zeugma'sı ile Rumkale'si ile o devasa Roma İmparatorluğu’nun doğu ucu, sınır karakolları bir nevi… Ne demiş Şair, “Bastığın yeri toprak deyip geçme tanı…”

Önemli Bir Not: Bu kadar büyük tatlı su havzasının yanı başındaki böylesine bir mekânın ağaçlandırılmaması ve her daim yeşillendirilmemesi…

Rumkale’den Suriye sınırındaki Karkamış Demiryolu köprüsüne kadar olan hat; yani Fırat’ın Gaziantep tarafı ne büyük potansiyeli haiz; öncelikle bu hatta bir yol lazım belki, akabinde “Kuş Cennet”i (Tabiat Parkı), bisiklet parkuru, yürüme ve koşu alanları, parklar, bahçeler ve türlü sosyal tesislerle hem şehrin hem yörenin çehresini değiştirecek muazzam mekânlar mümkün olabilir. İnşallah bir gün olur.

Çördük

İsmiyle müsemma bu bitki yöremizdeki en orijinal ve hoş yabani otlardan biridir. Kokusu ve tadı tamamıyla kendine hastır. Eskiden kurutulup yemeklere baharat olarak da kullanıldığını öğrendim. Tazesinin kökü yenebiliyor. Kaynatılıp suyu da çıkarılıyor. Mide için iyi diyor geleneksel iyileştiricilerimiz. Olayın tıbbi boyutunu bilemem ama kokusu ve tadı gerçekten harika ve farklı…

Ağıt Yakmak

Çocukluğumun Barak’ında belleğimde en çok yer eden olayların başında cenaze törenleri gelirdi. O zamanlar cenazenin yıkanmasından definine kadar bütün aşama köy ahalisince yerine getirilirdi. Ölü için çoğunlukla ortalık bir yere temiz ve özel bir döşek serilir; mevta suyun ısınmasını, yıkayıcı hocanın köye gelişini bu yatakta beklerdi. Bu bekleme sürecinde köyün yaşlı kadınları cenazenin başına oturur, sıra sıra ağıt yakarlardı. Tamamen doğaçlama olan bu ağıtlar; ya yakanın ezberinden ya da o an ve kişi için özel olarak düzülürdü. Ölü başındaki kadınlar birbiri ardına, birinin bıraktığı yerden bir diğeri başlardı. Bir nevi ölüye hürmet ve kıymet atfetmek gibiydi. Hani bir söz var, mealen, “Düğün evinde oyna, ölü evinde ağla!” şeklinde, bu geleneğin belki de en somut hâliydi bu içli ağıtlar… Aslında sınıfsal ve toplumsal statükoya ilişkin bir yanı da vardı bu ağıtların. Yaşarken varlıklı veya saygın olan birine veyahut genç yaşta ölene yakılan ağıtlar daha bir duygulu ve uzun tutulurdu. Bu gelenek yok olalı çok oldu ama ne zaman böyle ağıtlar duysam aklıma hep o özel olarak özenle hazırlanan cenaze yatakları ve başındaki analar gelir… Teyzemiz Bir Elbeyli Türkmeni…

Linkteki Hafız öykümde böylesi bir cenaze törenini anlattım...